Samozatrudnienie w UK — kompletny przewodnik po polsku

Self-employed, sole trader, limited — co jest czym

Self-employed to status: pracujesz na własny rachunek. Sole trader to najprostsza forma takiej pracy, odpowiednik jednoosobowej działalności. Limited company to osobna spółka z rejestracją w Companies House. Przy spółce jesteś dyrektorem, a nie sole traderem, i obowiązują inne zasady. W tym przewodniku opisujemy sole tradera.

Czy na pewno jesteś self-employed

Status wynika z faktycznych warunków pracy, a nie z nazwy w umowie. Jeśli pracujesz w stałych godzinach pod nadzorem jednej firmy, sam nie wybierasz sposobu pracy i nie możesz wysłać zastępstwa, możesz w rzeczywistości być pracownikiem. To ma znaczenie dla urlopu i innych praw. HMRC ma narzędzie Check employment status for tax, a w spornej sprawie warto zapytać prawnika.

Jak zacząć krok po kroku

• Wybierz nazwę: własne imię i nazwisko albo nazwę firmy.
• Zacznij zapisywać przychody i koszty od pierwszego dnia.
• Zarejestruj się do Self Assessment, najpóźniej do 5 października po roku, w którym przekroczyłeś £1,000.
• Poczekaj na UTR, zwykle około 15 dni.
• W budowlance zarejestruj się w CIS.
• Załóż osobne konto na firmę, także gdy nie jest to wymagane.
• Sprawdź ubezpieczenie, na przykład public liability.

Ile podatku zapłacisz

Podatek liczy się od zysku, czyli przychodu minus koszty. W roku 2026/27 kwota wolna to £12,570, podatek 20% obowiązuje do £50,270, a 40% powyżej. Class 4 National Insurance to 6% między £12,570 a £50,270 i 2% powyżej. Szkocja ma inne progi podatku dochodowego.

Przy przychodzie £40,000 i kosztach £8,000 rachunek wynosi £5,051.80 rocznie. Własne liczby sprawdzisz w kalkulatorze powyżej. Odkładaj około 25% zysku.

Pierwszy rachunek i zaliczki

Pierwszy rachunek bywa wysoki, bo obejmuje cały rok i pierwszą zaliczkę. Jeśli masz do zapłaty co najmniej £1,000, HMRC dolicza zaliczki na kolejny rok. W przykładzie wyżej styczniowy rachunek to £7,577.70, a w lipcu dochodzi £2,525.90.

Koszty, czyli co obniża podatek

Odliczasz wydatki, które służą wyłącznie działalności. Narzędzia, materiały, koszty pojazdu, ubezpieczenie, księgowa i część rachunku za telefon to typowe pozycje. Przy podstawowej stawce każde £100 kosztów to £26 mniej do zapłaty. Warunek jest jeden: musisz mieć dowód, na przykład paragon lub fakturę.

Ewidencja i dokumenty

Musisz zapisywać każdy przychód i koszt oraz trzymać dowody. Dokumenty przechowujesz co najmniej 5 lat po terminie zeznania. Nie ma urzędowej księgi: wystarczy arkusz, aplikacja lub dokumenty w chmurze. Zdjęcia paragonów są dopuszczalne, jeśli zachowują wszystkie dane i pozostają czytelne.

Faktury

Przy pracy dla firm wystawiasz faktury z numerem, datami, danymi stron, opisem i kwotą. Jeśli nie jesteś zarejestrowany do VAT, nie doliczasz go. Pełną listę znajdziesz w poradniku o fakturze w UK.

Budowlanka i CIS

Większość Polaków na budowie pracuje w CIS. Contractor potrąca 20%, a bez rejestracji 30%. To zaliczka, którą rozliczasz w Self Assessment. Często wychodzi z niej zwrot, ale tylko gdy masz komplet zestawień i kosztów.

VAT

Rejestracja do VAT jest obowiązkowa, gdy obrót z ostatnich 12 miesięcy przekroczy £90,000. Liczy się obrót, nie zysk i nie rok podatkowy. Możesz zarejestrować się wcześniej dobrowolnie, jeśli klientami są głównie firmy z VAT.

Making Tax Digital

To nowy sposób rozliczania: cyfrowa ewidencja i kwartalne raporty z oprogramowania. Obowiązuje od 6 kwietnia 2026 przy przychodzie powyżej £50,000, od 2027 powyżej £30,000, a od 2028 powyżej £20,000. Liczy się przychód z działalności i najmu, zanim odejmiesz koszty.

Etat i działalność naraz

Możesz łączyć obie formy. Etat rozlicza PAYE, a działalność Self Assessment. Kwotę wolną zwykle wykorzystuje etat, więc zysk z działalności jest opodatkowany od pierwszego funta. Sprawdź też umowę o pracę pod kątem zakazu dodatkowego zajęcia.

Zalety i wady

• Plusy: szybki start, brak opłat, proste rozliczenie, większa kontrola nad pracą
• Plusy: koszty obniżają podatek, a przy zysku od £7,105 rok liczy się do emerytury
• Minusy: odpowiadasz za długi całym majątkiem
• Minusy: brak płatnego urlopu i zwolnienia chorobowego z firmy
• Minusy: musisz sam odkładać na podatek i pilnować terminów

Najczęstsze błędy na starcie

• Brak rejestracji, bo „zarabiam mało"
• Brak pieniędzy na pierwszy rachunek
• Wrzucanie paragonów do reklamówki
• Mieszanie konta prywatnego z firmowym
• Mylenie roku podatkowego z kalendarzowym
• Praca bez rejestracji w CIS

Ułóż to od pierwszej faktury

Zrób zdjęcie każdego paragonu albo prześlij fakturę mailem. Faktury.co.uk po polsku odczyta dane i przygotuje plik dla księgowej. Samo zeznanie składasz Ty lub księgowa, bo system niczego nie wysyła do HMRC.

Pierwsze 30 dni

Zacznij od rzeczy, które nic nie kosztują: rejestracja, osobne konto, ewidencja w telefonie. Potem zadbaj o ubezpieczenie i klientów. Największy błąd w pierwszym miesiącu to założenie, że papiery poczekają do stycznia. Za 14 miesięcy nie odtworzysz z pamięci przejazdów ani paragonów, a to one obniżają podatek.